Do przygotowania kremu w torebce użyj ok. 200–250 ml bazy, stosunku lód:sól wagowo ok. 3:1–4:1; przy intensywnym potrząsaniu deser zgęstnieje zazwyczaj w 6–12 minut, a temperatura mieszanki lód+ sól może spaść typowo do −10…−15 °C, a w sprzyjających warunkach zbliżyć się do −21 °C (temperatura eutektyczna układu woda–NaCl).

Co potrzeba — składniki i sprzęt

  • ok. 200–250 ml mieszanki na porcję: 30–36% śmietanki + mleko lub tylko mleko z dodatkiem tłuszczu,
  • ok. 25–40 g cukru na 250 ml (10–16% masy) — wpływa na miękkość struktury,
  • ok. 1 szczelna torebka plastikowa z zamknięciem (wewnętrzna) — na krem/masę,
  • ok. 1 większa torebka lub wiaderko (zewnętrzna) — na lód i sól,
  • ok. lód kruszony lub kostki: 3–4 części wagowo do 1 części soli,
  • ok. sól kuchenna gruboziarnista (kamienna lub morska) — ilość = ok. 25–33% wagi lodu (stosunek lód:sól 3:1 do 4:1),
  • opcjonalnie termometr kuchenny do pomiaru temperatury mieszanki z lodem.

Krok po kroku — instrukcja

  1. przygotuj bazę: połącz śmietankę, mleko i cukier; mieszaj aż cukier się rozpuści,
  2. przelej ok. 200–250 ml bazy do wewnętrznej torebki i szczelnie zamknij,
  3. do zewnętrznej torebki włóż lód; dosyp sól w stosunku wagowym 3:1 do 4:1 (np. 300 g lodu + 100 g soli),
  4. włóż wewnętrzną torebkę z masą do zewnętrznej; usuń powietrze; zamknij zewnętrzną torebkę,
  5. potrząsaj torebką energicznie, zmieniając kierunek co kilka sekund; potrząsaj przez 6–12 minut przy intensywnym ruchu lub 12–20 minut przy łagodniejszym,
  6. sprawdź konsystencję; jeśli masa zrobi się zbyt twarda, wyjmij torebkę i odczekaj 1–2 minuty przed podaniem.

Dokładne proporcje i przewidywane czasy

Ilości bazy i składników

Porcja: 200–250 ml bazy to typowa ilość dla 1–2 osób. Optymalna baza do kremowej konsystencji to mieszanka zawierająca część śmietanki o tłuszczu 30–36% i część mleka. Możesz użyć np. 150 ml śmietanki 30% + 100 ml mleka, co daje dobrą równowagę tłuszczu i objętości. Jeśli chcesz lżejszy wariant, zastosuj mleko z dodatkiem stabilizatora lub roztworem zagęszczającym (np. niewielka ilość mleka zagęszczonego) — pamiętaj, że mniej tłuszczu daje mniej kremową strukturę.

Rola cukru

Cukier wpływa na teksturę i temperaturę zamarzania: typowy zakres to 25–40 g na 250 ml (czyli ~10–16% masy). Więcej cukru daje miększe, łatwiejsze do nabierania lody; mniej cukru powoduje twardsze kryształy lodu. Eksperymenty pokazują wyraźnie różne czasy dojrzewania i końcową strukturę w zależności od zawartości cukru.

Stosunek lód:sól i osiągane temperatury

Stosunek wagowy lód:sól zwykle wynosi 3:1 do 4:1. W praktyce domowej po dodaniu soli temperatura mieszanki spada szybko o kilkanaście stopni i zwykle osiąga −10…−15 °C w ciągu 1–3 minut. W optymalnych warunkach, przy odpowiedniej ilości i kontakcie termicznym, roztwór lód+NaCl może zbliżyć się do temperatury eutektycznej ≈ −21 °C. Pamiętaj, że topnienie lodu pochłania 334 kJ/kg, więc większa masa lodu pozwoli dłużej utrzymać niską temperaturę.

Dlaczego to działa — krótkie wyjaśnienie fizyczne

Obniżenie punktu zamarzania i pobieranie ciepła

Dodanie soli do lodu powoduje obniżenie punktu zamarzania wody (kriostopia) – sól rozpuszcza się w cienkiej warstwie stopionego wody na powierzchni kryształków lodu, co utrudnia ponowne krzepnięcie i obniża temperaturę punktu zamarzania. W wyniku tego lód zaczyna topić się, a proces topnienia wymaga dostarczenia ciepła topnienia (ok. 334 kJ/kg). To ciepło jest pobierane z otoczenia, czyli z wnętrza torebki z kremem, co skutkuje szybkim schłodzeniem masy i jej krystalizacją w postaci lodów.

Rola cukru i tłuszczu w mieszance

Cukier i tłuszcz zmniejszają ilość wolnej wody zdolnej do krystalizacji. Cukier obniża punkt zamarzania mieszanki, dzięki czemu deser nie twardnieje do stanu kamienia, lecz tworzy miękką, plastyczną strukturę. Tłuszcz (śmietanka 30–36%) zwiększa lepkość i daje gładką, kremową teksturę. W praktyce te składniki decydują o tym, czy końcowy deser będzie bardziej „lodowy” i twardy, czy gładki i łatwy do nabrania.

Pomiar i obserwacje eksperymentalne

Co warto mierzyć

W eksperymentach edukacyjnych rekomendowane jest mierzenie temperatury mieszanki lód+woda przed i po dodaniu soli oraz zapisywanie czasu do osiągnięcia konsystencji „miękkich lodów”. Mierz temperaturę co 1–2 minuty i notuj opis konsystencji (płynna, zaczyna gęstnieć, miękkie lody, twarde lody). Porównuj warianty: różne ilości soli, drobna kontra gruba sól, lód pokruszony kontra kostki, oraz różne stężenia cukru.

Typowe obserwacje liczbowe

Bez soli mieszanka lód + woda utrzymuje się blisko 0 °C. Po dodaniu soli przy stosunku 3:1 temperatura zwykle spada do −10…−15 °C w ciągu 1–3 minut. Eutektyczna temperatura systemu NaCl–woda wynosi około −21 °C, lecz osiągnięcie jej zależy od dokładnej proporcji i dobrego kontaktu między lodem a solą. Mniejsza masa lodu oznacza krótszy czas utrzymania niskiej temperatury, ponieważ szybciej zużywa się energia topnienia.

Warianty smakowe i wpływ składu na konsystencję

Większa zawartość tłuszczu (śmietanka 30–36%) daje gładszą, bardziej kremową strukturę, natomiast większa ilość cukru (powyżej 16% masy) skutkuje miększym produktem. Dodawaj stałe dodatki (owoce w kawałkach, czekolada, orzechy) pod koniec procesu, aby nie rozpadły się podczas intensywnego potrząsania i zachowały strukturę.

Bezpieczeństwo i praktyczne wskazówki

Użyj dwóch torebek: wewnętrzna z masą, zewnętrzna z lodem i solą, aby zapobiec kontaktowi soli z jedzeniem. Ręce bardzo szybko marzną przy kontakcie z mieszanką lodu i soli – trzymaj ręcznik lub rękawiczki do potrząsania. Nie używaj soli drogowej z dodatkami chemicznymi; sól kuchenna kamienna lub morska jest odpowiednia. Jeśli obawiasz się przeniknięcia soli do kremu, zastosuj dodatkową wewnętrzną torebkę lub szczelniejsze zamknięcie.

Zastosowanie edukacyjne — pomysł na lekcję

Połącz przygotowanie deseru z kartą pracy: zaplanuj pomiary temperatury i czasu zgęstnienia dla różnych wariantów (np. sól drobna vs gruba, cukier 10% vs 16%, lód pokruszony vs kostki). Zachęć uczniów do formułowania hipotez: co się stanie, jeżeli nie dodamy soli; jak zmieni się konsystencja przy innym stężeniu cukru; dlaczego drobna sól działa szybciej niż gruba. Eksperyment angażuje wzrok, dotyk i smak, co według badań dydaktycznych znacząco poprawia zapamiętywanie materiału.

Analogie praktyczne i ciekawostki

To samo zjawisko stosowane jest zimą do posypywania dróg chlorkiem sodu – obniżenie punktu zamarzania wody ułatwia topnienie lodu i śniegu. W Polsce zarządcy dróg zużywają zimą setki tysięcy ton soli drogowej – w typowych sezonach wartości rzędu 600–800 tys. ton są raportowane, w zależności od warunków pogodowych. Historycznie używano podobnej metody do robienia lodów w domach i cukierniach: wewnętrzny pojemnik z masą otaczano lodem z solą w zewnętrznym wiadrze.

Rozwiązywanie problemów — co robić, gdy coś nie wychodzi

Jeśli krem nie gęstnieje po 15–20 minutach, zwiększ stosunek soli do lodu lub dodaj więcej lodu i zwiększ intensywność potrząsania. Jeśli masa staje się zbyt twarda, wyjmij torebkę i odczekaj 1–2 minuty przed podaniem. Jeśli smak soli przeniknął do kremu, przy następnej próbie użyj dodatkowej wewnętrznej torebki lub szczelniejszego zamknięcia.

Przykładowy plan pomiarów do karty pracy

  • mierzyć temperaturę mieszanki co 1 minutę i notować opis konsystencji,
  • porównać warianty: sól drobna vs gruba; lód pokruszony vs kostki; cukier 10% vs 16%,
  • zapisać czas osiągnięcia konsystencji „miękkich lodów”.

Techniczne uwagi końcowe

Proces łączy prosty przepis kulinarny z efektownym doświadczeniem fizycznym. Pamiętaj o liczbach: ciepło topnienia lodu ≈ 334 kJ/kg, eutektyczna temperatura układu NaCl–woda ≈ −21 °C, typowy czas zgęstnienia przy intensywnym potrząsaniu 6–12 minut. Te dane pozwalają planować eksperymenty i przewidywać efekty praktyczne podczas przygotowywania deserów w torebce.
Niestety w dostarczonej liście znajdują się tylko 2 linki, a zadeklarowałeś wybór 5 różnych pozycji. Proszę uzupełnić listę do co najmniej 5 linków.